Vrijheid — Emmef / Maatschappij

Vrijheid

Bijna alle samenlevingen hebben een grondwet, die gelijke behandeling en vrijheid van levensovertuiging regelt. In het kort: “doe een ander niet, wat u niet wilt dat u geschiedt”. Dit klinkt bekend, roept vragen op en heeft verregaande consequenties …

Doe een ander niet…

De uitspraak “doe een ander niet, wat u niet wilt dat u geschiedt” was vaak in een of andere vorm een onderdeel van de religie. Maar het principe werd niet altijd consequent toegepast. Mensen buiten de eigen religie mocht men bijvoorbeeld vaak wél van alles aandoen. Een moderne grondwet roept vaak vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in het leven, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.1 Dat laatste is belangrijk. Want hoewel men zelf vrijheid geniet, mag men bij het uitoefenen daarvan, niet die van anderen inperken: dat zou in strijd zijn met Artikel 1: Gelijke behandeling en discriminatieverbod. Situaties waarin discriminatie wél is toegestaan, laat ik hier buiten beschouwing.2

Grondwet (alternatieve formulering)

Mijns inziens, kunnen artikelen 1 en 6 (sub 1) uit de Grondwet1 duidelijker.

Artikel 1: Gelijke behandeling en discriminatieverbod
Allen die zich (in Nederland) bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie op welke grond dan ook is niet toegestaan. Voorbeelden zijn individuele levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht.
Artikel 6: Vrijheid van levensovertuiging
(Sub 1) Ieder heeft het recht zijn levensovertuiging te belijden, voor zover dat diezelfde vrijheid niet aan anderen ontneemt en behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
(Sub 2) Ongewijzigd

Zie Levensovertuiging

In de originele (betreffende) tekst van de Grondwet staan nogal wat zaken die mijns inziens dubbel zijn of die niet expliciet genoeg zijn.1 In artikel 1 worden bijvoorbeeld allerlei zaken genoemd op basis waarvan met niet mag discrimineren. Vervolgens wordt gezegd: “of op welke grond dan ook” Dat lijkt me overbodig: men kan volstaan met “Discriminatie op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”

Verder staat in artikel 6 sub 1 een verwijzing naar "de wet". Wordt hier de Grondwet bedoeld? (advies is welkom). Als dat het geval is, dan mag men dit recht (6 Sub 1) niet uitoefenen wanneer dit anderen discrimineert of anderen in dit recht aantast. Als met "de wet" iets anders dan de Grondwet wordt bedoeld én het is de geest van dit artikel, dan mag de tekst best wat explicieter.

Religie en de grondwet

Een religie kan verlangen het belijden ervan soms leidt tot het veroordelen van anderen. Anderen, die niet leven zoals de religie dat voorschrijft of die niet voldoen aan de morele maatstaven van de religie. Dat kan implicaties hebben, direct en indirect, die in strijd zijn met zowel artikel 1 als 6 (sub 1), zie Levensovertuiging en vrijheid.